Peyvand: Jadidonline
Šahr-e Warschau, pâytaxt-e kešvar-e Lahestân, dar 27 Septâmbr-e 1939, be vasile-ye arteš-e Âlmân-e nâzi soqut kard. Yek ruz ba’d, ya’ni dar 28 Septâmbr, qarârdâdi miyân-e Hitler va Stalin, be vasile-ye vozarâ-ye omur-e xâreje šân, Molotow va Ribbentrop, emzâ’ šod ke dar ân, miyân-e xod, Lahestân râ be do baxš-e šarqi va qarbi taqsim kardand.Sadhâ hazâr nafar az mardom-e šarq-e Lahestân ke zir-e solte-ye rushâ qarâr gerefte bud, be ordugâhhâ-ye kâr-e ejbâri dar Sibérie ferestâde šodand va te’dâd-e bi šomâri az ânhâ dar saxt tarin šarâyet-e zendegi va kâr, dar ân jâ mordand.
Dar Žu’an-e 1941, Hitler ke tâ ân zamân bâ Stalin mo’âhede-ye adam-e tajâvoz dâšt, pas az fath-e nimi az Orupâ, bâ naqz-e ân mo’âhede be Šouravi hamle kard. Dar šarâyeti ke arteš-e Šouravi dargir-e jang bâ arteš-e Âlmân-e nâzi šode bud, mottafeqin tasmim gereftand tâ lahestânihâyi râ ke be Sibérie borde šode budand az Šouravi xârej konand. Avvalin istgâhi ke barâye ân âvâregân dar nazar gerefte šod, Irân bud.
Dar sâlhâ-ye 1941 – 1942, candin hazâr lahestâni râ az tariq-e daryâ-ye Xazar be bandar-e Anzali âvardand va az ânjâ be šahrhâ-ye moxtalef-e Irân mesl-e Tehrân, Esfahân, Ahvâz va cand šahr-e digar ferestâdand. Dar Tehrân va šahrhâ-ye digar-e Irân barâye ânhâ ordugâhhâyi âmâde šode bud, ke zan-o-mard va pir-o-javân dar ân ordugâhhâ eskân dâde šodand.
Bimârihâyi con tifus va avârez-e nâši az gorosnegi-ye šadid dar Sibérie, daste daste az in âvâregân pir-o-kudak va javân râ az pây dar miâvard. Be joz ma’dudi az ânhâ ke be dalâyeli con taškil-e xânevâde dar Irân mândand, baqiye az in ordugâhhâ be noqât-e moxtalef-e jahân azimat kardand.
Ammâ be gofte-ye xod-e kasâni ke sâlhâ piš az Irân be kešvarhâ-ye digar-e jahân rafte budand, Irân barâye ânhâ con behešt bud. Mardom bâ ânhâ besiyâr mehrabân budand va har ruz moqâbel-e ordugâhhâ saff mikešidand va barâyešân qazâ va lebâs va digar mâyahtâj-e zendegi mibordand, va hattâ be su-ye kâmiyunhâyi ke ânhâ râ haml mikardand, bastehâyi por az širini va mive partâb mikardand.
Man ke dar girodâr-e hamân sâlhâ-ye dur be donyâ âmadeam, dar ân ayyâm kucak tar az ân budam ke xodam xâtere’i az âvâregân-e lahestâni dar Irân be yâd dâšte bâšam. Ammâ sâlhâ ba’d ke film sâz šode budam, ettefâqi oftâd ke candin sâl az zendegi-ye marâ bâ mâjarâ-ye lahestânihâ peyvand zad.
Pâyiz-e 1349 be gurestân-e masihiyân dar Dulâb-e Tehrân rafte budam. Dar ânjâ bud ke fekr-e sâxt-e film-e marsiye-ye gom šode be zehnam xotur kard. Biš az 13 sâl tul kešid tâ bel’axare bâ moškelât-e farâvân film sâxte šod. Sâl-e 1362 avvalin kopi-ye ân az lâbrâtuâr birun âmad va barâye avvalin bâr film dar kelisâ-ye itâliyâyihâ dar xiyâbân-e Neauphle-le-Château ye Tehrân namâyeš dâde šod. Tamâšâgarân-e film besiyâr motafâvet budand, bejoz xod-e lahestânihâyi ke dar Tehrân mânde budand, cand nafari az ahl-e sinemâ va cand nafar az ostâdân-e târix, ke az ân miyân hozur-e ostâd Bâstâni-ye Pârizi barâyam besiyâr moqtanam bud. Film moddathâ pas az ân dar âršiv-e televizyon gom šod va faqat cand sâl ba’d (1986) dar festivâl-e filmhâ-ye marbut be mohâjerân dar Su’ed be namâyeš dar âmad va dobâre barâye xâk xordan be âršiv bargašt.
Yek bâr ham kongere-ye beynolmelali-ye mostanad sâzân dar Los Angeles ân râ barâye namâyeš da’vat kard ke be hazâr-o-yek dalil-e qeyr-e manteqi film ferestâde našod. Do bâr ham edâre-ye motâle’ât va ertebâtât-e beynolmelali-ye vezârat-e omur-e xâreje dar marâsemi mortabet bâ jang-e dovvom-e jahâni va Irân, qesmathâ-ye besiyâr kutâhi az film râ nešân dâd.
Az „marsiye-ye gom šode“ mamnunam, con sâlhâ-ye derâzi az omram râ bâ zibâyi va hayajân-e sâzande por kard. Mitavân be ân bi e’tenâ bud, mitavân ân râ dar âršivhâ be xâk xordan vâdâšt va hattâ gom kard. Ammâ nemitavân lahazât-e zibâyi râ ke man bâ ân sar kardam az man gereft.
Dabire: ©Fartâb Pârse / PERSIK
__
* Žu’an-e sâl-e gozašte (ke biš az 25 sâl az sâxt-e film-e marsiye-ye gom šode migozašt) Xosrou Sinâyi be Lahestân da’vat šod va nešân-e ševâliye-ye kešvar-e Lahestân râ barâye sâxt-e in film daryâft nemud.
Cašmdid-e kutâh: (7:46 dam) Gozar-e lahestânihâ be Irân
