Esfahân, šahri târixi dar markaz-e Irân ast ke be onvân-e yeki az ganjinehâ-ye honar va me’mâri dar jahân šenâxte mišavad.
Esfahân az Å¡ahrhâ-ye mohemm-e gardeÅ¡ gari-ye Irân ast ke cehrehâ-ye Å¡enâxte Å¡ode’i hamcun Arthur Upham Pope va Williams Jackson âmrikâyi, Thomas Herbert engelisi, Jean Babtiste Tavernier, Andre Malraux, Jean Chardin va Eugene Flandin farânsavi, Adam Olearius va Ernst Hoeltzer va Engelbert Kaempfer va Ernest Herzfeld âlmâni, Pietro Della Valle itâliyâyi, Don GarcÃa De Silvia Y Figueroa espâniyâyi, Vladimir Bartold rusi, Ebn e Batuta marâkeÅ¡i va besiyâri digar, dar ketâbhâ va safar nâmehâ-ye xod zibâyihâ-ye ân râ sotodeand va bâ sefâti con „nesf-e jahân“, „beheÅ¡t-e sâni“, „pol-e firuze“ va „deraxt-e por gol-e beheÅ¡ti“ ân râ tousif kardeand.
Esfahân be onvân-e xâhar xândehâ-ye besiyâri az šahrhâ-ye târixi-ye jahân hamcun Xian {Šiyân} (Cin), Kuala Lumpur (Mâlezi), Florence {Florâns} (Itâliyâ), Saint Petersburg (Rusiye), Yash {Yâš} (Români), Barcelona {Bârselon} (Espâniyâ), Yerevan {Irvân} (Armanestân), Havana {Hâvânâ} (Kubâ), Freiburg (Âlmân), Šahr-e Koweyt (Koweyt) šenâxte mišavad.
Yeki az âsâr-e bi mânand-e me’mâri-ye târixi-ye Esfahân, Meydân-e Naqš-e Jahân va banâhâ-ye pirâmun-e ân ast ke az šâhkârhâ-ye me’mâri-ye jahân be šomâr miravad va dar sâl-e 1370 xoršidi be onvân-e „dahomin mirâs-e farhang-e bašari“ dar sâzmân-e jahâni-ye UNESCO sabt šod. Meydân-e Naqš-e Jahân dovvomin meydân-e bozorg-e târixi pas az meydân-e „Tien An Men“-e (Tiyân Ân Men) kešvar-e Cin ast. Meydân-e Naqš-e Jahân hamconin 10 barâbar bozorgtar az meydân-e mašhur-e Bruksel be nâm-e „Grande Place Bruxselles“ (Grând Palâs Bruksel) va šeš-o-nim barâbar-e meydân-e „San Marco“-e (Sân Mârko) Venice (Veniz) va cahâr barâbar bozorgtar az meydân-e „Place des Vosges“-e (Dovož) Pâris ast.
Az digar âsâr-e târixi-ye Esfahân mitavân az „Si-yo-Se Pol“ be onvân-e bozorgtarin sâze-âbi-ye târixi-ye Irân ke bar bestar-e Zâyande Rud sâxte šode, xiyâbân-e Cahâr Bâq, Kâx-e Cehl Sotun, Madrese-ye Cahâr Bâq, Kâx-e Âli Qâpu va Bâzâr-e Bozorg nâm bord.
Ammâ in ruzhâ mardom-e Esfahân be šeddat negarân-e vaz’iyat-e in âsâr-e târixi hastand con šahr dâri-ye Esfahân bedun-e tavajjoh be ahammiyat-e in âsâr barâye kâheš-e bâr-e terâfik-e šahr, bedun-e motâle’e-ye daqiq, be hafr-e tunel-e metrou dar nazdiki-ye in banâhâ-ye arzešmand eqdâm karde ast.
Mardom va sâzmânhâ-ye qeyr-e doulati-ye Esfahân bârhâ be in porožehâ-ye qeyr-e osuli-ye šahrdâri e’terâz kardeand va xâstâr-e taqyir-e masir-e metrou va dur šodan az bâft-e târixi-ye šahr va estefâde az ravešhâ-ye imantar barâye kâheš-e bâr-e terâfiki-ye šahr šodeand ammâ šahr dâri va šourâ-ye šahr-e Esfahân be in e’terâzhâ tavajjohi nemikonand va barnâmehâ-ye xod râ edâme midahand.
Nabâyad farâmuš kard ke šahr-e târixi-ye Esfahân be onvân-e yek „šahr-e jahâni“ dârâ-ye farhang va âsâri ast ke na tanhâ barâye mardom-e in šahr va hame-ye irâniyân arzešmand ast balke be onvân-e mirâs-e moštarak-e bašari barâye hame-ye mardom-e jahân arzeš dârad va hamegân bâyad zemn-e haqq-e bahremandi az ân, vazife-ye hefâzat az ân râ niz bar ohde girand.
Emruz mardom va sâzmânhâ-ye qeyr-e doulati-ye in šahr az hame-ye dust dârân-e mirâs-e farhangi dar hame-ye kešvarhâ-ye jahân xâstârand tâ az har râhi ke šâyeste midânand, nagozârand ke in ganjine-ye honar be xâter-e sud juyi-ye barxi mas’ulân-e doulati va ejrâ-ye porožehâ-ye kam bâzde va zud gozar-e šahri az miyân beravand.
„Bonyâd-e Mirâs-e Pâsârgâd“, sâl-e 1388 xoršidi râ sâl-e mirâs-e farhangi va tabi’i-ye Esfahân nâm gozâri nemude ast tâ nazar-e hame-ye farhang dustân-e jahân râ nesbat be setami ke bar in šahr-e târixi va mirâs-e moštarak-e bašari miravad, jalb konad.
„E’telâf-e hâmiyân-e mirâs-e farhangi-ye Esfahân“ niz nahâd-e madani-ye digari ast ke dar šahr-e Esfahân fa’âliyat mikonad va be namâyandegi-ye te’dâdi az sâzmânhâ-ye qeyr-e doulati-ye dust dâr-e mirâs-e farhangi, hame-ye alâqemandân va sâzmânhâ-ye qeyr-e doulati-ye jahân râ barâye pâs dâšt-e mirâs-e moštarak-e bašari ke dar Esfahân ru be nâ budi ast, be hambastegi farâ mixânad.
Agar emruz barâye hefz-e âsâr-e târixi-ye Esfahân câre’i andiše nakonim, šâyad fardâ dir bâšad. Šomâ be onvân-e ozvi az xânevâde-ye jahâni barâye nejât-e in mirâs-e moštarak ce xâhid kard?
Dabire: ©Fartâb Pârse / PERSIK
